Hoe bijzonder is het om vandaag de inhoud van een dertiende-eeuws boek te kunnen lezen! En nog wel een soort encyclopedie. Jacob Van Maerlant, een Vlaams dichter, is de schrijver/kopiist van het reusachtig werk ‘Der Naturen Bloeme’. Het is zijn vertaling van het Latijnse werk ‘Liber de Natura rerum’. ‘Het mooiste uit de natuur’ is de vrije vertaling van de middeleeuwse titel. Het woord ‘bloem’ staat ‘het mooiste’ en heeft dus niet de hedendaagse betekenis.
Jacob Van Maerlant is een vertaler én een visionair. Hij vertaalt het werk uit het Latijn naar de volkstaal, het Diets, het toenmalige Nederlands. Hij doet dit opdat de kennis ervan toegankelijk wordt voor iedereen. In 17.000 verzen, op rijm, schrijft hij over het mooiste wat de natuur te bieden heeft. Op rijm én in het Diets, omdat dit groot didactisch werk voorgelezen zou worden voor een publiek dat niet kan lezen en het Latijn niet machtig is. Dat het werk bedoeld is als voorleesboek blijkt uit het volgende: ‘’nu kunt u verder luisteren naar alle wonderbaarlijkheden die er in de zee te vinden zijn”.
Bij het lezen van dit boek is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de wetenschap in die tijd gebaseerd was op de ideeën van de Griekse filosoof Aristoteles. In Maerlants’ tijd was de scheidingslijn dun tussen de wetenschap van de geneeskunst en de gezondheidsleer ten opzichte van het magische en het bijgeloof. Hij zegt dan ook tot zijn publiek: “Precies zoals de geleerden, die immers altijd de waarheid vertellen, het hebben voorgesteld, vertaal ik het voor u in het Diets”.
Op rijm schrijft de dichter over de volgende thema’s: de mens, viervoetige dieren, vogels, zee- en riviermonsters, vissen, slangen, insecten, bomen, specerijbomen, geneeskrachtige kruiden, vermaarde bronnen, waardevolle stenen en metalen.
Jacob Van Maerlant is geboren in de omgeving van Brugge en overleden in Damme. Hij ligt er begraven onder de toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Op het marktplein van Damme staat trouwens een standbeeld van deze Dietse dichter. Andere bekende werken van zijn hand zijn ‘Rijmbijbel’ en ‘Spiegel Historiaal’.
‘Der Naturen Bloeme’ is een mooi verzorgd boek. Het is interessant om te lezen over welke kennis men in de dertiende eeuw beschikte. Door het te lezen, met de kennis van nu, blijkt de grote evolutie die er in tussentijd plaats gevonden heeft. Het volledige handschrift van Jacob Van Maerlant kon onmogelijk opgenomen worden in deze uitgave. Via de website van de Leidse universiteit kan je het complete handschrift van ‘Der Naturen Bloeme’ digitaal te bekijken.
Ondertitel: "Uit het Middelnederlands vertaald door Ingrid Biesheuvel".